Dậy thì sớm ở trẻ: Đừng bỏ qua những thay đổi nhỏ

                                                 Bác sĩ An Văn Nam khám và tư vấn cho trẻ

Tại đợt khám sàng lọc dậy thì sớm miễn phí đang được Bệnh viện Nhi Hải Dương triển khai, đến ngày 1/10, đã có 67 trẻ được thăm khám, trong đó phát hiện 2 trường hợp dậy thì sớm. Qua quá trình thăm khám, các bác sĩ cũng phát hiện một số trẻ thừa cân, béo phì hoặc có dấu hiệu phát triển chậm hơn so với độ tuổi cần được đánh giá và theo dõi thêm.

Đáng chú ý, đây không phải vấn đề mới tại bệnh viện. Theo bác sĩ An Văn Nam, chuyên khoa Nội tiết nhi, Phó trưởng khoa Nội tổng hợp, hiện Bệnh viện Nhi Hải Dương đang quản lý, điều trị 89 trẻ đã được chẩn đoán dậy thì sớm. Số trẻ đến khám và điều trị có xu hướng tăng, trong đó trẻ gái chiếm số lượng đáng kể.

Khi dấu hiệu dậy thì bị “che lấp” bởi thừa cân

Bé TU., 7 tuổi 9 tháng, cao 130 cm, nặng 35 kg, đang học lớp 3 Trường Tiểu học Vĩnh Hưng. Mẹ bé nhận thấy vùng ngực của con bắt đầu phát triển nên đưa đi kiểm tra. Qua thăm khám, bác sĩ nhận định phần ngực của trẻ chủ yếu liên quan đến tình trạng thừa cân, chưa đủ căn cứ để xác định dậy thì sớm. Chiều cao mới tăng nhẹ trong khi cân nặng tăng là chủ yếu. Tuy nhiên, do trẻ đang ở sát ngưỡng 8 tuổi và có những yếu tố cần theo dõi, bác sĩ vẫn chỉ định xét nghiệm để đánh giá thêm. Gia đình được khuyến cáo tiếp tục theo dõi sự phát triển của trẻ, khoảng 6 tháng đưa con đi kiểm tra một lần đến khi 9 tuổi.

Trường hợp của bé GK., đúng 8 tuổi, cao 130 cm nhưng nặng tới 45,5 kg lại cho thấy một vấn đề khác. Gia đình đưa trẻ đi khám sau khi nhận thấy con tăng cân và bắt đầu tò mò về giới tính. Qua khám sơ bộ, bác sĩ chưa ghi nhận dấu hiệu dậy thì sớm rõ ràng; dương vật còn nhỏ, tinh hoàn chưa tăng kích thước. Tuy nhiên, vùng da ở cổ có biểu hiện sẫm màu, được bác sĩ lưu ý có thể liên quan đến tình trạng đề kháng insulin, nguy cơ tiền tiểu đường.

Bác sĩ khuyến cáo gia đình cần đưa trẻ đi kiểm tra đường máu lúc đói, xét nghiệm nước tiểu, đánh giá tình trạng gan, trong đó có nguy cơ gan nhiễm mỡ, đồng thời phải kiểm soát cân nặng. Những trường hợp này cho thấy thừa cân, béo phì không đồng nghĩa với dậy thì sớm, nhưng có thể là yếu tố nguy cơ và khiến việc nhận biết những thay đổi sinh lý ở trẻ trở nên khó khăn hơn.

Phát hiện sớm để không bỏ lỡ “giai đoạn vàng”

Một bé gái 7 tuổi 1 tháng, cao 128 cm, nặng 28 kg, được gia đình đưa đến khám từ ngày 21/9 đã có những biểu hiện rõ hơn. Bác sĩ ghi nhận tuyến vú phát triển mức độ B2, tuổi xương tương đương 9 tuổi, cao hơn tuổi thực khoảng 2 năm và có nồng độ hormone cao hơn mức bình thường. Trẻ được chẩn đoán dậy thì sớm và gia đình đồng ý điều trị bằng thuốc ức chế dậy thì theo phác đồ. Trường hợp thứ hai được phát hiện trong đợt sàng lọc là một bé gái 6 tuổi 9 tháng, ở xã Gia Phúc. Sau khi được chẩn đoán dậy thì sớm tại Bệnh viện Nhi Hải Dương, trẻ được giới thiệu lên Bệnh viện Nhi Trung ương để tiếp tục thăm khám, đánh giá chuyên sâu. Sau đó, gia đình đã đưa trẻ trở lại Bệnh viện Nhi Hải Dương để đăng ký điều trị.

Phụ huynh nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được khám theo dõi khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường về dậy thì sớm

Theo bác sĩ An Văn Nam, việc phát hiện những trường hợp còn nhỏ tuổi càng cho thấy phụ huynh cần chú ý đến các thay đổi về thể chất của trẻ, thay vì chờ đến khi biểu hiện trở nên rõ ràng mới đưa con đi khám. Mục tiêu quan trọng của điều trị dậy thì sớm là giúp trẻ có thêm thời gian phát triển chiều cao, hạn chế việc tuổi xương tiến triển quá nhanh, đồng thời giảm những ảnh hưởng tâm lý do trẻ phát triển cơ thể quá sớm so với bạn bè. Nếu được phát hiện và điều trị đúng thời điểm, trẻ vẫn có thể tiếp tục phát triển thể chất bình thường và đạt chiều cao phù hợp với tiềm năng của mình. Ngược lại, khi trẻ đã xuất hiện kinh nguyệt sớm hoặc tuổi xương tiến triển nhiều, hiệu quả can thiệp về chiều cao có thể không còn như kỳ vọng.

Qua quá trình sàng lọc, bác sĩ cũng nhận thấy vấn đề cần quan tâm không chỉ là dậy thì sớm. Một số trẻ có dấu hiệu phát triển chậm hơn so với độ tuổi, trong khi một số khác lại tăng cân nhanh, thừa cân, béo phì. Những trường hợp này cần được đánh giá riêng để xác định tình trạng phát triển và có hướng theo dõi phù hợp. 

Bác sĩ khuyến cáo phụ huynh cần chú ý những thay đổi của trẻ gái như ngực phát triển, xuất hiện lông mu, lông nách, thay đổi mùi cơ thể, tăng nhanh chiều cao hoặc có những thay đổi bất thường về tâm lý, hành vi. Ở trẻ trai, cần chú ý những thay đổi về bộ phận sinh dục, giọng nói, xuất hiện ria mép hoặc các dấu hiệu phát triển khác thường so với lứa tuổi. Đặc biệt, những trẻ tăng trưởng chiều cao nhanh, lớn hơn rõ rệt so với bạn bè cùng lớp hoặc thừa cân, béo phì cũng nên được đánh giá sự phát triển dậy thì, nhất là trẻ gái. 

Trong đợt sàng lọc, trẻ được cân đo, đánh giá tình trạng dinh dưỡng và các biểu hiện phát triển sinh dục. Khi cần thiết, trẻ được thực hiện các xét nghiệm, siêu âm và chụp X-quang đánh giá tuổi xương để có thêm căn cứ chẩn đoán. Không phải trường hợp nào có dấu hiệu bất thường cũng cần điều trị. Những trẻ chưa đủ tiêu chuẩn sẽ được hẹn tái khám sau khoảng 3 tháng hoặc 6 tháng tùy trường hợp để tiếp tục theo dõi.

Bệnh viện Nhi Hải Dương đặt mục tiêu sàng lọc ít nhất 125 trẻ trong đợt này. Tuy nhiên, theo bác sĩ An Văn Nam, ý nghĩa của chương trình không chỉ nằm ở việc phát hiện trẻ dậy thì sớm mà còn giúp phụ huynh hiểu rõ hơn về quá trình phát triển thể chất của con. 

Dậy thì sớm không phải lúc nào cũng biểu hiện bằng những thay đổi rõ ràng. Một dấu hiệu nhỏ như vòng ngực thay đổi, trẻ cao nhanh bất thường, tăng cân quá nhanh hoặc phát triển khác với bạn bè cùng tuổi đều đáng để cha mẹ quan sát. Ngược lại, nếu trẻ phát triển chậm hơn so với lứa tuổi, phụ huynh cũng không nên chủ quan. Khi nhận thấy những dấu hiệu bất thường, đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá sẽ giúp phân biệt giữa thay đổi do dinh dưỡng, phát triển sinh lý bình thường và những rối loạn tăng trưởng, dậy thì cần theo dõi hoặc can thiệp.

                                                          Hải Hà