Thói quen tự ý dùng kháng sinh cho trẻ khi ho, sốt của nhiều phụ huynh tưởng vô hại nhưng lại đang âm thầm làm gia tăng tình trạng kháng thuốc và kéo theo nhiều hệ lụy đối với sức khỏe trẻ em.
Bác sĩ Bệnh viện Kiến An khám bệnh cho trẻ
Tự ý dùng thuốc
Mỗi khi con xuất hiện các triệu chứng như ho, sốt, sổ mũi hay viêm họng, không ít phụ huynh lựa chọn cách ra hiệu thuốc mua kháng sinh về cho trẻ uống thay vì đưa trẻ đi khám. Với tâm lý “uống trước cho yên tâm” hoặc “dùng thuốc mạnh cho nhanh khỏi”, nhiều người vô tình đẩy con mình vào những nguy cơ khó lường.
Chị Vũ Thị H. (phường Phù Liễn) là một trong những trường hợp như vậy. Khi con xuất hiện triệu chứng ho, sốt, chị đã tự mua kháng sinh cho trẻ sử dụng tại nhà với hy vọng bệnh sớm thuyên giảm. Tuy nhiên, sau vài ngày dùng thuốc, tình trạng của con không cải thiện mà còn nặng hơn. Lo lắng, chị đã đưa trẻ đến cơ sở y tế để thăm khám và điều trị.
Tại Bệnh viện Nhi Hải Dương số lượng trẻ nhập viện trong tình trạng đã sử dụng kháng sinh trước đó chiếm tỷ lệ khá cao, đặc biệt ở các bệnh lý đường hô hấp. Theo bác sĩ Nguyễn Đình Mạnh, Trưởng khoa Khám bệnh, Bệnh viện Nhi Hải Dương nhiều trẻ đến khám đều đã được gia đình tự ý sử dụng kháng sinh từ trước. Đáng chú ý, không ít phụ huynh cho trẻ dùng thuốc ngay khi xuất hiện các biểu hiện ho, sốt mà chưa xác định nguyên nhân gây bệnh.
Thực tế việc mua thuốc kháng sinh vẫn khá dễ dàng. Chỉ cần mô tả vài triệu chứng của trẻ, nhiều phụ huynh có thể mua được thuốc tại các quầy thuốc mà không cần đơn của bác sĩ. Không ít người còn sử dụng lại đơn thuốc cũ hoặc nghe theo kinh nghiệm truyền miệng từ người quen.
Việc dùng thuốc không đủ liều, không đủ thời gian khiến vi khuẩn không được tiêu diệt hoàn toàn. Sau vài ngày, bệnh có thể tái phát hoặc diễn biến nặng hơn, buộc trẻ phải nhập viện.
Hệ lụy khó lường
Tại Bệnh viện Kiến An, bác sĩ chuyên khoa I Phạm Thị Minh Huệ, Trưởng khoa Nhi, cho biết tình trạng lạm dụng kháng sinh ở trẻ em vẫn diễn ra khá phổ biến và để lại nhiều hậu quả đáng lo ngại. Bác sĩ Huệ nhớ lại trường hợp một bệnh nhi hơn 1 tuổi được đưa đến bệnh viện trong tình trạng sốt cao, ho nhiều, khó thở và có dấu hiệu suy hô hấp. Trước đó khoảng 4-5 ngày, gia đình đã tự mua kháng sinh cho trẻ uống tại nhà khi thấy con sốt và ho nhẹ. Tuy nhiên, bệnh không thuyên giảm mà ngày càng nặng hơn.
Khi nhập viện, trẻ được chẩn đoán viêm phổi nặng kèm suy hô hấp. Điều đáng tiếc là việc sử dụng kháng sinh không đúng chỉ định trước đó đã khiến quá trình điều trị gặp nhiều khó khăn. Trẻ có dấu hiệu kháng thuốc, phải sử dụng các loại kháng sinh mạnh hơn, thời gian điều trị kéo dài hơn và bỏ lỡ “thời điểm vàng” để điều trị hiệu quả bằng các thuốc thông thường. Nhiều trẻ nhập viện khi nhiễm trùng đã diễn biến nặng và không còn đáp ứng với các kháng sinh thông thường do trước đó đã sử dụng nhiều loại thuốc khác nhau. “Chúng tôi buộc phải sử dụng các kháng sinh phổ rộng, mạnh hơn. Tuy nhiên, những loại thuốc này thường tiềm ẩn nguy cơ tác dụng phụ cao hơn, thời gian điều trị kéo dài và chi phí điều trị cũng tăng lên đáng kể”, bác sĩ Huệ cho biết.
Không chỉ gây khó khăn cho từng bệnh nhân, việc lạm dụng kháng sinh còn tạo ra những hệ lụy nghiêm trọng đối với cộng đồng. Bác sĩ chuyên khoa II Nguyễn Văn Hải, Giám đốc Bệnh viện Nhi Hải Dương cho biết phần lớn trẻ nhập viện trong tình trạng bệnh nặng đều đã từng sử dụng kháng sinh tại nhà hoặc điều trị ở các cơ sở y tế khác. Việc dùng thuốc không đúng cách làm thay đổi biểu hiện lâm sàng, khiến triệu chứng ban đầu bị che lấp, gây khó khăn cho quá trình chẩn đoán. Ngoài ra, trẻ còn có thể gặp nhiều tác dụng phụ như rối loạn tiêu hóa, mất cân bằng hệ vi sinh đường ruột, nổi mề đay, dị ứng thuốc hoặc các phản ứng nghiêm trọng hơn.
Điều đáng lo ngại hơn là tình trạng kháng kháng sinh đang ngày càng gia tăng. Khi kháng sinh được sử dụng không đúng chỉ định, không đủ liều hoặc không đủ thời gian, vi khuẩn không bị tiêu diệt hoàn toàn mà tiếp tục tồn tại, thích nghi và trở nên kháng thuốc. Bác sĩ Hải cho biết những vi khuẩn kháng thuốc này không chỉ tồn tại ở một cá thể mà còn có thể lây lan trong cộng đồng. Khi đó, các bệnh nhiễm khuẩn thông thường sẽ trở nên khó điều trị hơn, đòi hỏi phải sử dụng những loại kháng sinh thế hệ mới, chi phí cao hơn và tiềm ẩn nhiều nguy cơ hơn.
Khi trẻ có các biểu hiện như ho, sốt, sổ mũi hoặc viêm họng kéo dài, phụ huynh cần đưa trẻ đến cơ sở y tế để được thăm khám, xác định nguyên nhân gây bệnh và có hướng điều trị phù hợp. Tuyệt đối không tự ý mua kháng sinh hoặc sử dụng lại đơn thuốc cũ. Chỉ khi được dùng đúng cách, kháng sinh mới phát huy vai trò cứu người thay vì trở thành mối đe dọa đối với sức khỏe trẻ em và cộng đồng.
Đức Thành